Όζοι θυρεοειδούς: υπέρηχος, FNA και κατηγορίες Bethesda

Ένας όζος στον θυρεοειδή μπορεί να εντοπιστεί στην κλινική εξέταση ή σε μια απεικονιστική εξέταση, ακόμη και όταν είναι τόσο μικρός που δεν ψηλαφάται. Η πρώτη αντίδραση είναι συνήθως ανησυχία. Στην πράξη, η διερεύνηση ακολουθεί μια σαφή σειρά βημάτων: εξετάσεις αίματος, υπερηχογράφημα, παρακέντηση με λεπτή βελόνα όταν τη δικαιολογεί η εικόνα και απόφαση με βάση το κυτταρολογικό αποτέλεσμα. Παρακάτω εξηγείται τι σημαίνει κάθε βήμα για έναν μονήρη όζο.

Πόσο συχνός είναι ένας όζος και τι δείχνουν οι ορμόνες

Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι πολύ συχνό εύρημα. Μέχρι την ηλικία των 60 ετών, περίπου οι μισοί άνθρωποι έχουν κάποιον όζο που μπορεί να εντοπιστεί με την κλινική εξέταση ή με απεικόνιση. Πάνω από το 90% των όζων είναι καλοήθεις.

Ο έλεγχος ξεκινά συνήθως με TSH και, όπου χρειάζεται, με άλλες θυρεοειδικές ορμόνες. Οι εξετάσεις αυτές δείχνουν αν ο αδένας λειτουργεί φυσιολογικά, όχι αν ο όζος είναι καλοήθης. Συνήθως είναι φυσιολογικές ακόμη και όταν ένας όζος είναι κακοήθης, άρα από μόνες τους ούτε επιβεβαιώνουν ούτε αποκλείουν καρκίνο.

Τι κοιτάζει ο υπέρηχος

Το υπερηχογράφημα είναι το βασικό εργαλείο. Δείχνει αν ο όζος είναι συμπαγής ή περιέχει υγρό, μετρά το μέγεθός του, εντοπίζει όζους που δεν ψηλαφώνται και καθοδηγεί τη βελόνα στην παρακέντηση. Η εκτίμηση δεν στηρίζεται μόνο στο μέγεθος αλλά κυρίως στα χαρακτηριστικά της εικόνας. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες κατατάσσουν τους όζους σε πέντε υπερηχογραφικά πρότυπα:

Υψηλής υποψίας: συμπαγής υποηχογενής όζος με ένα ή περισσότερα από τα εξής: ακανόνιστα όρια, μικροαποτιτανώσεις, σχήμα «ψηλότερο παρά φαρδύ», διακοπτόμενη περιφερική αποτιτάνωση ή επέκταση έξω από τον αδένα. Εκτιμώμενος κίνδυνος κακοήθειας πάνω από 70-90%.
Ενδιάμεσης υποψίας: συμπαγής υποηχογενής όζος με ομαλά όρια, χωρίς τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Κίνδυνος 10-20%.
Χαμηλής υποψίας: ισοηχογενής ή υπερηχογενής συμπαγής όζος ή μερικώς κυστικός όζος με έκκεντρη συμπαγή περιοχή. Κίνδυνος 5-10%.
Πολύ χαμηλής υποψίας: σπογγώδης ή μερικώς κυστικός όζος χωρίς ύποπτα στοιχεία. Κίνδυνος έως 3%.
Καλοήθες πρότυπο: καθαρά κυστικός όζος. Κίνδυνος έως 1%.

Η κατάταξη αυτή εξηγεί γιατί δύο όζοι ίδιου μεγέθους μπορεί να αντιμετωπιστούν εντελώς διαφορετικά. Ένας αναλυτικός οδηγός για τη διάγνωση και την παρακολούθηση των όζων του θυρεοειδούς, από χειρουργό ενδοκρινών αδένων στην Αθήνα, περιγράφει τον υπέρηχο ως το κλειδί της αξιολόγησης και την παρακέντηση ως εξέταση που γίνεται μόνο όταν τη δικαιολογούν τα χαρακτηριστικά του όζου.

Πότε γίνεται παρακέντηση (FNA)

Η απόφαση για παρακέντηση με λεπτή βελόνα (FNA) συνδυάζει το πρότυπο του υπερήχου με το μέγεθος του όζου:

υψηλής και ενδιάμεσης υποψίας: από 1 εκατοστό και πάνω,
χαμηλής υποψίας: από 1,5 εκατοστό και πάνω,
πολύ χαμηλής υποψίας: μπορεί να εξεταστεί από 2 εκατοστά, ενώ η απλή παρακολούθηση είναι επίσης αποδεκτή επιλογή,
καθαρά κυστικοί όζοι: δεν χρειάζεται παρακέντηση για διάγνωση.

Γενικά αξιολογούνται περαιτέρω οι όζοι πάνω από 1 εκατοστό. Σε μικρότερο όζο με ύποπτη εικόνα, χωρίς επέκταση εκτός αδένα και χωρίς ύποπτους λεμφαδένες, η στενή υπερηχογραφική παρακολούθηση μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική της άμεσης παρακέντησης.

Η ίδια η εξέταση γίνεται συνήθως στο ιατρείο, με καθοδήγηση υπερήχου. Ο εξεταζόμενος ξαπλώνει με τον λαιμό σε έκταση, η βελόνα είναι λεπτότερη από εκείνες των περισσότερων αιμοληψιών και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τοπικό αναισθητικό. Λαμβάνονται συνήθως δύο έως έξι δείγματα και όλη η διαδικασία διαρκεί λιγότερο από 30 λεπτά. Όσοι παίρνουν αντιπηκτικά πρέπει να το συζητήσουν από πριν με τον γιατρό τους, γιατί συχνά χρειάζεται προσωρινή διακοπή. Τα αποτελέσματα βγαίνουν συνήθως σε λίγες ημέρες έως δύο εβδομάδες.

Πώς διαβάζεται το αποτέλεσμα κατά Bethesda

Το κυτταρολογικό αποτέλεσμα δίνεται σε μία από έξι κατηγορίες. Στην τρίτη έκδοση του συστήματος, του 2023, ο κίνδυνος κακοήθειας κάθε κατηγορίας εκτιμάται κατά προσέγγιση ως εξής:

I. Μη διαγνωστικό (περίπου 13%): το δείγμα δεν έχει αρκετά κύτταρα. Συνήθως επαναλαμβάνεται η παρακέντηση με υπέρηχο.
II. Καλοήθες (περίπου 4%): ακολουθεί κλινική και υπερηχογραφική παρακολούθηση.
III. Ατυπία αδιευκρίνιστης σημασίας (περίπου 22%): οι επιλογές είναι επανάληψη της παρακέντησης, μοριακός έλεγχος όπου είναι διαθέσιμος, διαγνωστική λοβεκτομή ή παρακολούθηση.
IV. Θυλακιώδες νεόπλασμα (περίπου 30%): μοριακός έλεγχος όπου είναι διαθέσιμος ή διαγνωστική λοβεκτομή.
V. Ύποπτο για κακοήθεια (περίπου 74%): μοριακός έλεγχος όπου είναι διαθέσιμος, λοβεκτομή ή ολική θυρεοειδεκτομή.
VI. Κακόηθες (περίπου 97%): λοβεκτομή ή ολική θυρεοειδεκτομή.

Τα ποσοστά διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο, γι’ αυτό η ερμηνεία γίνεται πάντα μαζί με την εικόνα του υπερήχου και το ιστορικό του ασθενούς.

Πότε αποφασίζεται χειρουργείο

Όταν η κυτταρολογική εξέταση δείχνει καρκίνο ή ισχυρή υποψία, η αφαίρεση του όζου από έμπειρο χειρουργό θυρεοειδούς είναι συνήθως η ενδεδειγμένη επιλογή. Σε επιλεγμένους όγκους πολύ χαμηλού κινδύνου ή όταν ο χειρουργικός κίνδυνος είναι αυξημένος, μπορεί να συζητηθεί ως εναλλακτική η ενεργητική παρακολούθηση.

Στους απροσδιόριστους όζους, ιδίως στο θυλακιώδες νεόπλασμα, μόνο η ιστολογική εξέταση μετά την αφαίρεση ξεκαθαρίζει τη διάγνωση. Συνήθως αφαιρείται μόνο ο λοβός που έχει τον όζο και, αν βρεθεί καρκίνος, συχνά ακολουθεί αφαίρεση και του υπόλοιπου αδένα. Χειρουργείο μπορεί να προταθεί και σε καλοήθη όζο, όταν προκαλεί συμπτώματα πίεσης, όπως δυσκολία στην κατάποση, ή όταν μεγαλώνει ή αποκτά ανησυχητικά χαρακτηριστικά στην παρακολούθηση.

Η έκταση της επέμβασης, λοβεκτομή ή ολική θυρεοειδεκτομή, αποφασίζεται εξατομικευμένα, με βάση την κυτταρολογική κατηγορία και τη συνολική εικόνα. Οι επιλογές της σύγχρονης χειρουργικής θυρεοειδούς, όπως η ολική θυρεοειδεκτομή, η λοβεκτομή και η συνεχής διεγχειρητική νευροπαρακολούθηση του παλίνδρομου λαρυγγικού νεύρου, παρουσιάζονται αναλυτικά από χειρουργό ενδοκρινών αδένων με ιατρείο στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας, στην Αθήνα.

Η παρακολούθηση όταν δεν χρειάζεται επέμβαση

Τα περισσότερα αποτελέσματα παρακέντησης είναι καλοήθη και οι καλοήθεις όζοι γενικά δεν χρειάζονται αφαίρεση. Παρακολουθούνται με επαναληπτικό υπερηχογράφημα και κλινική εξέταση, σε διαστήματα που ορίζει ο γιατρός ανάλογα με την αρχική εικόνα. Νέα παρακέντηση μπορεί να χρειαστεί αν ο όζος μεγαλώσει.

Αν το αποτέλεσμα βγαίνει επανειλημμένα μη διαγνωστικό και ο υπέρηχος δεν δείχνει πρότυπο υψηλής υποψίας, οι επιλογές είναι η στενή παρακολούθηση ή η χειρουργική αφαίρεση. Το χειρουργείο εξετάζεται πιο σοβαρά όταν υπάρχει πρότυπο υψηλής υποψίας, αύξηση μεγέθους πάνω από 20% σε δύο διαστάσεις ή κλινικοί παράγοντες κινδύνου.

Ένας μονήρης όζος θυρεοειδούς δεν είναι διάγνωση, αλλά αφετηρία για έναν οργανωμένο έλεγχο. Ο υπέρηχος δείχνει αν χρειάζεται παρακέντηση, η κατηγορία Bethesda δείχνει πόσο πιθανή είναι η κακοήθεια και η τελική απόφαση για παρακολούθηση ή χειρουργείο λαμβάνεται εξατομικευμένα, μαζί με τον θεράποντα γιατρό.

Πηγές

American Thyroid Association, Thyroid Nodules. https://www.thyroid.org/thyroid-nodules/
American Thyroid Association, Fine Needle Aspiration Biopsy of Thyroid Nodules. https://www.thyroid.org/fna-thyroid-nodules/
Thyroid (PubMed Central), 2015 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4739132/
Radiopaedia, Bethesda system for reporting thyroid cytopathology. https://radiopaedia.org/articles/bethesda-system-for-reporting-thyroid-cytopathology

ΥγείαΕνημερώθηκε 10/11/2026